Vrijheidsiconen

Besef:

86 jaar geleden was Nederland bezet door Duitsland.
27 jaar geleden was een homohuwelijk nog niet mogelijk.
110 jaar geleden mochten vrouwen nog niet stemmen.
33 jaar geleden bestond apartheid nog in Zuid-Afrika.
62 jaar geleden hadden Europese en Afro-Amerikanen niet dezelfde rechten. 

Verschillende mensen zijn opgestaan en hebben zich hiertegen verzet. Ondanks verzet of vijanden die hen zwart maakten, gevangen zetten of erger, bleven ze strijden. Zo zorgden zij dat wij nu vrijer zijn dan zij toen waren. Wij noemen hen daarom Vrijheidsiconen. Hiermee zeggen wij niet dat deze mensen perfect waren; dat was niemand. Ook doen we niet alsof deze mensen altijd allemaal de wet of morele waarden van die of onze tijd respecteerden. 

Met deze ode willen wij hen bedanken voor hun strijd, waardoor wij nu vrijer leven dan zij ooit konden. Door hen te eren, willen wij stilstaan bij de geschiedenis. Want zonder de geschiedenis te begrijpen, kunnen wij het heden niet waarderen. Met deze iconen willen wij dus de vrijheid vieren. We stellen ze graag aan je voor:

Malala Yousafzai

Malala Yousafzai (1997) is een Pakistaanse onderwijs- en vrouwenrechten-activiste en film- en televisieproducent.

Malala wordt geïnspireerd door haar vader en onderwijsactivist Ziauddin Yousafzai. Begin 2009, als ze 11 is, schrijft ze onder een pseudoniem over haar leven onder de Taliban voor de BBC Urdu. Daarna maakt de New York Times een documentaire over haar leven. In 2011 ontvangt ze de eerste Nationale Jeugdvredesprijs van Pakistan. Ze loopt stage bij een stichting opgericht door een prinses van het Koninklijk Huis, die scholen en klinieken ondersteunt. Ze wordt bekend door interviews te geven en omdat ze door activist Desmond Tutu wordt genomineerd voor de Internationale Vredesprijs voor Kinderen. 

In 2012 worden Yousafzai en twee andere meisjes vanwege haar activisme neergeschoten door een Taliban-schutter. Moslimgeestelijken, regeringen, mensenrechtenorganisaties en feministische groeperingen veroordelen de Taliban. 

Na haar herstel groeit Yousafzai uit tot een voorvechtster van het recht op onderwijs. Vanuit Birmingham richt ze samen met Shiza Shahid de non-profitorganisatie Malala Fund op. In 2013 schrijft ze mee aan *I Am Malala*, een internationale bestseller. Ze ontvangt in 2014 de Sacharovprijs en deelt ze de Nobelprijs voor de Vrede. Ze is dan 17 jaar oud en daarmee de jongste Nobelprijswinnaar ooit.

Nelson Mandela

Nelson Rolihlahla Mandela (1918) was een Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsactivist en de eerste zwarte democratisch verkozen president van Zuid-Afrika. 

Mandela wordt geboren in een koninklijke familie in Zuid-Afrika. Hij studeert rechten en werkt daarna als advocaat in Johannesburg. Daar raakt hij betrokken bij de antikoloniale en Afrikaans-nationalistische politiek. Zo wilt hij de rassenscheiding bestrijden die blanken bevoordelen. Hij wordt voorzitter van de politieke partij Afrikaanse Nationaal Congres (ANC). 

Hij is betrokken diverse campagnes en wordt vaak gearresteerd en onsuccesvol vervolgd. Mandela wordt beïnvloed door het marxisme en sluit zich in het geheim aan bij de verboden Zuid-Afrikaanse communistenpartij (SACP). Ondanks dat hij altijd streed voor geweldloos protest, richt hij met deze partij een gewapende organisatie op. Deze leidt een sabotagecampagne tegen de apartheidsregering. Hij krijgt een levenslange gevangenisstraf wegens samenzwering om de staat omver te werpen.

Door toenemende binnenlandse en internationale druk en angst voor een raciale burgeroorlog laat president F. W. de Klerk hem na 27 jaar vrij. Mandela en de Klerk onderhandelen een einde aan de apartheid. Dit leidt tot verkiezingen in 1994 voor Zuid-Afrikanen van elke huidskleur. Mandela wordt president en richt een commissie op om mensenrechtenschendingen uit het verleden te onderzoeken. Op economisch vlak is zijn regering liberaal, maar het probeert ook armoede te bestrijden en de gezondheidszorg uit te breiden. 

Rechtse critici noemen hem een communistische terrorist en uiterst links vindt hem te gretig om te onderhandelen met aanhangers van de apartheid. Toch krijgt hij nationaal en internationaal veel aanzien. Hij ontvangt meer dan 250 onderscheidingen, waaronder de Nobelprijs voor de Vrede. 

Hij weigert een tweede termijn als president en richt zich op de bestrijding van armoede en hiv/aids met zijn Nelson Mandela Foundation.

Rosa Parks

Rosa (1913) was een anti-racisme-activist. Ze was de vrouw van Raymond Parks, een bekende burgerrechtenactivist, en lid van the Advancement of Colored People (NAACP), een van de oudste burgerrechtenbewegingen van de VS. Daar beschermt Rose zwarte mannen tegen valse beschuldigingen van seksuele geweldpleging en tegen lynchpartijen. Dit doet ze omdat ze op 18-jarige leeftijd zelf seksueel is bejegend door een witte buurman. Het lukt haar om weg te komen. 

In 1955 hebben zwarte mensen andere rechten dan witte mensen. In de publieke ruimte zijn bepaalde zitplaatsen aangemerkt als ‘wit’ of ‘gekleurd’. Rosa Parks zit op een ‘ witte stoel’ in een bus in Montgomery (Alabama) totdat de chauffeur haar sommeert om haar plek af te staan voor een witte man, omdat de bus te vol is. Dat weigert ze; ze was hiermee de vijfde Amerikaanse vrouw. Parks wordt gearresteerd – dit leidt tot grote verontwaardiging. De zwarte gemeenschap van Montgomery – onder leiding van dominee Martin Luther King – boycot het openbaar vervoer. Zwarte taxichauffeurs rijden deelnemers rond voor de prijs van een buskaartje. Zwarte kerken uit het hele land zamelen geld in om het protest te steunen. Toch arresteert de politie Parks en 114 anderen voor de boycot. Ze wordt ernstig bedreigd en zij en haar man verliezen hun baan. Ze verhuizen naar een andere staat. Toch was het niet voor niets: na 381 dagen besluiten de lokale autoriteiten de segregatie in bussen op te heffen. 

Parks blijft zich inzetten voor de burgerrechtenbeweging. In 1996 ontvangt ze de Medal of Freedom van president Bill Clinton, en in 1999 de Gold Medal van het Amerikaanse Congres. 

Harvey Milk

Harvey Milk (1930) was een Amerikaanse politicus en homorechtenactivist. In 1977 wordt hij een van de eerste openlijk homoseksuele gekozen bestuurders in de geschiedenis van de VS. 

Na zijn afstuderen voor docent, dient Milk tijdens de Koreaanse Oorlog in de Amerikaanse marine, maar wordt in 1955 ontslagen als hij betrapt wordt op seksuele handelingen met andere mariniers. In 1972 verhuist hij naar San Francisco, waar hij een fotowinkel opent. Al snel krijgt hij een aanhang als leider in de homogemeenschap. Hij daagdt andere homoleiders van de stad uit: hij vindt hen te conservatief en dat ze meer rechten voor homoseksuelen moeten opeisen. Zo wordt hij nog bekender.

Na twee mislukte pogingen, wordt hij in 1977 verkozen in de gemeenteraad van San Franciso. Het jaar daarop worden Milk en de burgemeester van de stad doodgeschoten door een conservatief voormalig gemeenteraadslid. Daarna wordt hij een icoon van de homorechten. Veel documentaires en boeken worden aan hem besteed. Hij krijgt na zijn dood de Medaille van Vrijheid van de President. Er is zelfs een bevoorradingsschip naar hem vernoemd.

Ida B. Wells

Ida B. Wells-Barnett (1862) was een journalist en anti-koloniaal en feministisch activist.

Wells-Barnett wordt tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog als slavin geboren maar wordt in 1865 bevrijd. In 1884 koopt Ida een eersteklas ticket voor de dameswagon, maar de conducteur beveelt haar naar de rookwagon te gaan, wat ze weigert. Ze wordt met geweld en onder gejuich van witte mensen uit de trein gesleept. Wells-Barnett klaagt de spoorwegmaatschappij aan en krijgt een schadevergoeding, maar dat vervalt in hoger beroep.

Als redacteur van een krant in Memphis schrijft Wells-Barnett over racisme naar Afro-Amerikanen. Haar vrienden worden in 1892 gelyncht omdat ze een kruidenwinkel begonnen, vlakbij een lokale blanke kruidenier. Ze onderzoekt deze en meer zaken en publiceert regelmatig over lynchmobs en excuses daarvoor van blanke ambtenaren. Haar onderzoek en woorden zorgen voor ophef; zo wordt een kantoor van haar werkgever in brand gestoken. 

Ze blijft zich in de VS en daarbuiten uitspreken en inzetten tegen de lynches en voor vrouwelijk stemrecht. Ze benoemt hierbij het gebrek aan steun van blanke vrouwen. Zo weigert Wells-Barnett bij de vrouwenmars in 1913 om, zoals gebruikelijk als zwarte vrouw, achteraan te lopen. 

Ze trouwt met de eigenaar van een krant waar ze later eigenaar van wordt. Zelfs met een kind strijdt ze door. Ze richt een centrum op dat helpt bij huisvesting, werk, onderwijs en juridisch advies. 

In 1915 treedt ze toe tot een commissie om president Woodrow Wilson te wijzen op segregatie. Ook krijgt ze in 1918 nationale aandacht voor de discriminatie naar Afro-Amerikaanse soldaten tijdens en na de Eerste Wereldoorlog. Later stelt ze zich tweemaal kandidaat voor politieke functies. Ze wordt niet verkozen maar maakt wel de weg vrij voor andere zwarte vrouwen. Ida B. Wells-Barnett sterft in 1931 aan een nierziekte.

Anne Frank

Anne Frank (1929) was een Duits meisje dat in Nederland moest onderduiken tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarover schreef.

Anne wordt geboren in de Duitse stad Frankfurt am Main. Daar is weinig werk en veel armoede.  Adolf Hitler krijgt met zijn partij steeds meer aanhangers. Hitler haat de Joden en geeft hen de schuld van de problemen in het land. Hij speelt op de jodenhaat die er al is. Annes ouders verhuizen naar Amsterdam. Anne leert de taal en vindt vriendinnetjes. Haar vader werkt hard aan zijn bedrijf. 

Op 10 mei 1940 vallen de nazi’s Nederland binnen. Vijf dagen later geeft het Nederlandse leger zich over. Joden mogen bijna nergens meer komen en ook geen bedrijven meer hebben. Anne gaat nu naar een aparte Joodse school en haar vader raakt zijn bedrijf kwijt. Als Anne’s zus een oproep krijgt om te werken in nazi-Duitsland geloven haar ouders het niet en verbergen zich in een achterhuis van het bedrijf van Anne’s vader. In de twee jaar dat ze onderduikt, schrijft Anne over gebeurtenissen in het Achterhuis en meer. 

In 1944 wordt Anne met andere onderduikers ontdekt en opgepakt. Anne reist met duizend anderen, dicht op elkaar geplakt, naar het concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Bij aankomst in Auschwitz keuren nazi-artsen wie wel en wie niet zwaar werk kan doen. Ongeveer 350 mensen uit Annes transport worden direct daarna vermoord in de gaskamers. Annes gezin komt in werkkampen. Er is daar bijna geen eten, het is koud, nat en er heersen besmettelijke ziektes. Ze overlijden dan ook allebei aan vlektyfus. Alleen Annes vader Otto overleeft de oorlog. Hij wordt uit Auschwitz bevrijd door het Sovjet-leger. Hij leest de verhalen van Anne en laat deze publiceren in een boek. Dat wordt vertaald in zo’n 70 talen, er komt een toneelstuk en een film. De schuilplaats wordt een museum: het Anne Frank Huis. 

Anton de Kom

Cornelis Gerhard Anton de Kom (1898) was een zoon van een tot slaaf gemaakte, een Surinaamse antikoloniale, nationalistisch schrijver en verzetsstrijder in Nederland.

In 1920 werkt hij in Haïti bij een commerciële Nederlands-Transatlantische maatschappij en vertrekt al snel naar Nederland. Hij gaat een jaar vrijwillig in dienst bij het leger. Daarna is hij actief in linkse organisaties en schrijft hij voor een illegale communistische krant. Hij gaat in 1932 terug naar Suriname voor zijn zieke moeder. 

Hij start een adviesbureau om arbeiders te adviseren over hun rechten. Hij wordt gearresteerd terwijl hij met een grote groep op weg is naar de gouverneur op beschuldiging van een revolutiepoging. Zijn aanhangers komen samen en eisen zijn vrijlating. De politie schiet op hen; er vallen twee doden en dertig gewonden. Twee maanden later wordt De Kom naar Nederland verbannen. Daar schrijft hij verder aan zijn boek en belangrijkste werk: Wij slaven van Suriname. Hij publiceert het in gecensureerde vorm in 1939 en geeft diverse lezingen over kolonialisme en antifascisme. 

Na de Duitse inval in 1940, sluit De Kom zich aan bij het communistisch georiënteerde Nederlandse verzet en schrijft hij voor communistische verzetsbladen. Hij wordt in 1944 naar concentratiekampen gebracht; daar overlijdt hij.

In 2023 biedt het Nederlandse kabinet officieel excuses aan de nazaten van Anton de Kom.

Aletta Jacobs

Aletta Jacobs (1954) was in Nederland de eerste vrouw die afstudeerde aan een universiteit, de eerste vrouw die arts werd en een voorvechtster van vrouwenrechten. 

Aletta wil net als haar vader huisarts worden. Maar dat kan niet in die tijd; ze moet naar de damesschool waar ze het huishouden en het gedrag naar mannen moet leren. Jacobs stopt na twee weken en vraagt op zeventienjarige leeftijd de minister van Binnenlandse Zaken of ze naar de universiteit mag; ze krijgt toestemming. Ze slaagt en promoveert tot doctor in de medicijnen. Daarna stellen universiteiten zich meer open voor vrouwen.

Ze kan als vrouw amper werk krijgen als arts. Op 23-jarige leeftijd opent Jacobs in Nederland als eerste vrouw een huisartsenpraktijk. Daar houdt ze een gratis spreekuur voor de armen. Ze ziet hoe de vele zwangerschappen de vrouwen uitputten en ze leert hen over geboortebeperking met behulp van een pessarium. Dit is nieuw. Jacobs krijgt veel kritiek.

Ook ziet Jacobs veel rugpijn en gewrichtspijn bij kassajufrouwen. Zij werken meer dan vijftien uur per dag staand. Aletta vraagt alle winkels in Nederland om de kassajuffrouwen te laten zitten en roept heel Nederland op om winkels te boycotten waar vrouwen moeten staan. Het veroorzaakt ophef, maar in 1902 wordt het verplicht om vrouwen te laten zitten.

Als haar man overlijdt, richt ze met andere vrouwen de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVVK) op. Ze voert campagne met succes: in 1917 mogen vrouwen zichzelf verkiesbaar stellen als politica en in 1919 mogen alle vrouwen stemmen.

Martin Luther King Jr.

Martin Luther King (1968) was een Amerikaanse dominee, democratisch socialist, politiek leider en een van de belangrijkste leden van de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging.

King ziet al van jongs af aan dat het zuiden nog vele vooroordelen kent tegenover de Afro-Amerikanen en wil donkere en blanke mensen gelijkwaardig maken. Hij studeert theologie en wordt net als zijn vader dominee.

In 1955 leidt King de boycot tegen stadsbussen die witte mensen bevoordelen. King start de Southern Christian Leadership Conference (SCLC). Zijn charisma maakt hem bekend, maar hij heeft ook vijanden. Kings niet-gewelddadig verzet leidde tot 29 arrestaties. Op zijn woonhuis wordt een aanslag gepleegd en hij en andere zwarte leiders worden op beschuldiging van samenzwering veroordeeld. 

In 1963 houdt hij tijdens een groot protest voor de rechten van Afro-Amerikanen, de mars naar Washington, zijn bekende speech “I have a dream”. Hierin spreekt hij zijn hoop uit dat mensen ooit op hun gedrag en niet op hun huidskleur beoordeeld worden. In 1964 krijgt hij de Nobelprijs voor de Vrede. In 1965 worden de meeste van Kings eisen ingewilligd in de Voting Rights Act. 

Hij breidt zijn activisme uit: zo uit hij kritiek op de Vietnamoorlog en maakt hij zijn zorgen over armoede kenbaar. In 1968 wordt Martin Luther King op 39-jarige leeftijd doodgeschoten. 

Václav Havel

Václav Havel (1936) was toneelschrijver en de eerste president van Tsjechië.

Vaclav Havel wordt geboren in een rijke en cultureel diverse familie in Praag. Václav krijgt de passie voor literatuur en toneel mee van zijn moeder en rondt de Academie voor Podiumkunsten in Praag en de theaterfaculteit af. Hij wordt al snel erkend als een getalenteerd toneelschrijver. Hij staat bekend om zijn toneelstukken als satire van het communistische leven. Ook schrijft hij veel, zoals essays over persoonlijke verantwoordelijkheid in een totalitaire staat of een lezing waarin hij de val van het communistische Tsjecho-Slowakije onderzoekt. 

Hij wordt de leider van de Tsjechoslowaakse beweging die zich verzet tegen de communistische dictatuur. Vaclav Havel helpt bij het opstellen van Handvest 77, dat eist dat de regering haar internationale verplichtingen op het gebied van mensenrechten zou nakomen. De autoriteiten arresteren Havel vanwege zijn kritiek op het regime. Uiteindelijk leidt Václav Havel de Fluwelen Revolutie van 1989. Deze geweldloze opstand laat het communisme instorten en maakte Václav Havel president van Tsjecho-Slowakije en vervolgens van Tsjechië. Hij loodst het land door de moeilijke overgang van totalitarisme naar democratie. 

Havel promoot mensenrechten en democratie wereldwijd buiten de Tsjechische politiek. Hij krijgt de U.S. Presidential Medal of Freedom en andere buitenlandse onderscheidingen voor zijn inzet voor deze overtuigingen.

Het gevangenisleven tijdens het communistische tijdperk verergerde zijn al bestaande ademhalingsproblemen. Václav Havel sterft daaraan in 2011. 

Amílcar Cabral

Amílcar Cabral (1924) was een schrijver, landbouwkundig ingenieur en politicus.

Hij wordt geboren in Guinee-Bissau als zoon van Kaapverdiaanse ouders. Tijdens  zijn studie agronomie in Portugal richt hij een Afrikaanse nationalistische studentenbeweging op. In de jaren 50 gaat hij terug naar Guinee-Bissau en werkt hij voor de Portugese overheid. In 1953 moet hij het land verlaten vanwege zijn politieke acties. Hij vertrekt naar Portugal en daarna naar Angola, maar na een bloedbad onder stakers in de haven, gaat hij weer terug naar Guinee-Bissau. Daar richt hij de Afrikaanse Partij voor de Onafhankelijkheid van Guinea en Kaapverdië op. Met zijn charisma wordt hij een inspiratiebron voor andere Afrikaanse bevrijdingsbewegingen.

Hij schrijft poëzie en politieke pamfletten. Deze vormen met  brieven aan zijn twee achtereenvolgende echtgenotes de basis van een film die over hem is gemaakt.

In zijn strijd krijgt hij te maken met dreiging van het Portugese leger en de geheime dienst, maar ook van ondermijning in de eigen partij. Uiteindelijk wordt hij in 1973 vermoord door een medestander met hulp van de Portugese geheime politie, vlak voordat Guinee-Bissau onafhankelijk wordt. Zijn halfbroer wordt de leider van de partij en later president.

Ellen Johnson Sirleaf

Ellen Johnson Sirleaf (1938) was de eerste vrouwelijke president van Liberia  en daarmee het eerst gekozen staatshoofd van Afrika. 

Sirleaf studeert accountancy en economie in de VS en werkt daarna voor haar de regering van Liberia, maar ze botst met twee staatshoofd. Ze belandt tweemaal in de gevangenis en ontsnapt  maar net aan de doodstraf. Ze bekritiseert openlijk de regering tijdens verkiezingen en wordt veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf. Na korte tijd wordt ze vrijgelaten en vlucht ze naar Kenia. De volgende twaalf jaar leeft en werkt ze in Kenia en de VS voor o.a. de Wereldbank en de VN.

Ondertussen is Liberia verwikkeld in een constante burgeroorlog. President Samuel Doe wordt vermoord en rebellengroepen vochten voor controle over het land. De belangrijkste werd geleid door Charles Taylor. In het begin helpt Sirleaf Taylors om fondsen te werven, maar later keert ze zich tegen hem. In 1996 maken Afrikaanse vredesmilitairen een einde aan de oorlog en Sirleaf komt terug naar Liberia. Ze stelt zich tegenover Taylor verkiesbaar bij de presidentsverkiezingen en eindigt als tweede. Ze wordt aangeklaagd voor verraad en moest weer in ballingschap. Taylor wordt aangeklaagd voor oorlogsmisdaden voor de VN en vlucht naar Nigeria. Sirleaf komt in 2011 terug, houdt de democratische verkiezingen in de gaten en krijgt de Nobelprijs voor de Vrede.

In 2005 stelt ze zich weer verkiesbaar als president met als belangrijkste campagnepunten: een einde aan conflict en corruptie, eenheid creëren en het herstellen van de infrastructuur. Ze wint en pakt de uitdagingen van Liberia aan, beginnend met onderwijs. Ze weigert wel de strafbaarheid van homoseksuele handelingen op te heffen. Ze blijft president tot 2018.

Bob Marley 

Muzieklegende Robert Nesta (Bob) Marley (1945) was een van de belangrijkste vertolkers van de reggaemuziek. The King of Reggae, zoals hij ook wel genoemd werd, zorgde voor de doorbraak van het genre buiten Jamaica en voor de popularisering van het rastageloof.

In de jaren zeventig behaalt Marley met de band The Wailers grote internationale successen. Met reggaehits als No Woman, No Cry en I Shot the Sheriff verspreidde de feel good-muziek over de hele wereld; hij tourt dan ook wereldwijd. In zijn muziek besteedt hij veel aandacht aan spiritualiteit en het rasta-geloof; hij staat dan ook bekend als rasta-icoon. Ook kwam hij op voor de Jamaicaanse en Afrikaanse identiteit en democratische sociale hervormingen. Zo wilde hij cannabis laten legaliseren; als rastafari gelooft hij daarin als hulp bij mediteren. 

Door zijn uitspraken voor verbinding, wordt hij in 1978 uitgenodigd voor een bijzonder concert op Jamaica ter ere van de wapenstilstand tussen de twee belangrijkste politieke groeperingen daar. Daar overleeft hij met zijn vrouw en manager een politieke aanslag. Toch treedt hij op en weet hij aan het eind van het concert de twee aartsvijanden elkaar de hand te laten schudden en zegt hij: One Love. Marley ontvangt later dat jaar “the Peace Medal of the Third World” van de Verenigde Naties. Hij verhuist naar Londen voor zijn veiligheid.

Hij bekeert zich tot het orthodoxe christendom. Kort erna, op 36-jarige leeftijd, sterft Marley aan uitzaaiingen van een melanoom. Hij krijgt in 1981 een staatsbegrafenis in Kingston, Jamaica.

Gloria Wekker 

Gloria Daisy Wekker (1950) is een Surinaams-Nederlandse antropologe, gespecialiseerd in gender- en Caribische studies, seksualiteit, etniciteit, postkolonialisme en kritische rassentheorie. Wekker staat bekend om haar werk over racisme in Nederland en intersectioneel denken in het feminisme. 

In 1984 richt zij o.a. een actiegroep voor zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen op. Wekker werkt als beleidsmedewerker op het gebied van minderheden bij het Ministerie van WVC en bij de gemeente Amsterdam. Ze behaalt haar P.H.D.-graad aan de Universiteit van Californië. Vanaf 1994 werkt ze aan de Universiteit Utrecht bij de sectie genderstudies, waar ze in 2001 de eerste vrouwelijke hoogleraar van kleur wordt. 

Wekker wordt lid van de politieke partij Artikel 1 (later BIJ1) en stelt zich verkiesbaar voor de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen in 2018 en de Tweede Kamerverkiezingen 2017 en 2021. 

Ze schrijft diverse boeken. Het boek over vrouwen die in Suriname seksuele relaties hebben met andere vrouwen krijgt in 2007 de Ruth Benedict-prijs. In het boek Witte onschuld: Paradoxen van kolonialisme en ras, stelt Wekker dat Nederlanders zich onschuldig voordoen terwijl racisme wel degelijk bestaat in Nederland. Het krijgt veel media-aandacht; critici noemen haar onder andere ongenuanceerd. 

In 2017 krijgt ze de Joke Smit-prijs én de Black Achievement Award.

Basel Adra en Yuval Abraham

Basel Adra (1996) is een Palestijnse filmregisseur, advocaat en (foto)journalist. 

Yuval Abraham (1995) is een Israëlische onderzoeksjournalist, filmregisseur en vertaler Arabisch-Hebreeuws. Abraham is een deel van zijn familie aan de Holocaust verloren. Hij moet in zijn jeugd het Israëlische leger in, maar vanwege politieke en persoonlijke redenen stopt hij na twee weken. Na verblijf in de Westelijke Jordaanoever wordt hij een criticus van de Palestijnse bezetting. 

Adra schrijft en regisseert met Yuval Abraham en de activisten Hamdan Ballal en Rachel Szor de documentairefilm No Other Land uit 2024. De film legt de lastige situatie vast van de belegerde gemeenschap Masafer Yatta in de bezette Westelijke Jordaanoever, waar Adra is opgegroeid. De beelden tonen hoe Israëlische troepen en kolonisten huizen slopen en families die er al generaties lang wonen met geweld verwijderen. De film gaat in première op het 74e Internationale Filmfestival van Berlijn waarbij Abraham een toespraak houdt voor gelijkheid. De film wint diverse awards waaronder een Oscar. Adra is hiermee de eerste Palestijnse filmmaker werd die een Oscar wint.

Jack Kerklaan

Jack Kerklaan was een journalist en een woordkunstenaar. Zijn motto was: “Liever prettig gestoord, dan verschrikkelijk doorsnee-gewoontjes.”

Jack Kerklaan begint snel na de oprichting in 1983 bij Radio Rijnmond als verslaggever. Kerklaan wil deze functie rauw, Rotterdams en humoristisch vervullen. Hij wordt geliefd en bekend door zijn eigen stempel. Zo vraagt hij bij de grote CMI-brand in de Rotterdamse haven in 1996 aan de bewoners ‘of de konijnen al licht gaven’. Hij wordt omschreven als grappig, scherp, kritisch en een bestrijder van onrecht. 

Ook wordt razende reporter Jack bekend om zijn motor, waarmee hij vliegensvlug door het stadsverkeer beweegt. Hij haalt het nieuws letterlijk van de straat en daarbij is niets te gek: zo verstopt hij zich in de dienstauto van minister Neelie Kroes voor commentaar. Jack is ook degene die het laatste interview deed met Herman Brood voor zijn sprong van het Hilton-hotel in Amsterdam.

Soms brengt hij het nieuws ook zelf. Zo horen de bewoners van Heijplaat begin jaren negentig van hém en niet van bestuurders dat hun huizen niet tegen de vlakte zouden gaan. Als Rijnmond door een technische fout vermeldt dat Jules Deelder is overleden, loopt zijn boezemvriend naar het huis van de dichter. “Jules, ben je dood?”, roept hij door de brievenbus. Het is dan erg vroeg voor een Nachtburgemeester. “”Ik ben niet dood”, schreeuwt Deelder live op de radio. “Flikker op, man!”

De razende reporter is ook evenementenpresentator, tv-maker, medepartner van BV-Deelder, ambassadeur van Loopuyt Gin, operette-kapitein en Rondje Rotterdam-gids. 

Jack krijgt prostaatkanker waaraan hij op 65-jarige leeftijd overlijdt. Hij krijgt een grootste begrafenis.

Alexei Navalny

Alexei Anatoljevitsj Navalny (1976) was een Russische oppositieleider, anticorruptieactivist en politiek gevangene. 

Op sociale media publiceert Navalny met zijn team over corruptie in Rusland, organiseert hij politieke demonstraties en campagnes. In 2011 richt hij de Stichting tegen Corruptie (FBK) die onderzoek publiceert naar corruptie door hooggeplaatste Russische functionarissen.

Navalny stelt zich in 2013 verkiesbaar als burgemeester voor Moskou en eindigt als tweede. Hij krijgt dan tweemaal een voorwaardelijke straf voor verduistering. Dat wordt gezien als een poging om hem te verhinderen zich kandidaat te stellen bij de presidentsverkiezingen van 2018; hij mag dan ook niet meedoen.

In 2020 wordt Navalny ernstig vergiftigd met zenuwgas. Een ziekenhuis in Berlijn behandelt hem. Navalny beschuldigt dan president Poetin van zijn vergiftiging. Als hij in 2021 teruggaat naar Rusland, wordt hij direct gearresteerd. Massale protesten in Rusland volgen. Navalny’s organisaties worden als extremistisch bestempeld en ontbonden. Daarna wordt hij meerdere malen veroordeeld tot langere gevangenisstraffen. Volgens Amnesty International krijgt hij schijnprocessen. Hij ontvangt in 2021 de Sacharovprijs voor zijn inzet voor de mensenrechten.

Eind 2023 wordt hij verplaatst naar een strafkolonie in de poolcirkel. In 2024 overlijdt Navalny. Europees onderzoek bewijst dat hij door Rusland is vergiftigd. 

Mahatma Gandhi

Mahatma Gandhi (1869) was een Indiase advocaat, politicus, sociaal activist, schrijver en leider van de Indiase onafhankelijkheidsbeweging tegen het Britse bewind. 

Ghandi groeit op in een religieus hindoeïstisch gezin. Hij trouwt op 13-jarige leeftijd. Gandhi’s familie wilt dat hij advocaat wordt; daarom vertrekt hij in 1888 naar Londen, waar hij slaagt als advocaat. Hij wordt lid van een sociëteit voor vegetariërs, woont conferenties bij en schrijft artikelen. Zo komt hij in contact met socialisten, humanisten en antikapitalisten.

Zijn moeder overlijdt en in 1891 gaat hij terug naar India. Hij kan geen fatsoenlijk werk vinden, dus als hij een baan aangeboden krijgt in Zuid-Afrika, neemt hij die aan. Dat is apart, want Gandhi is dan negatief bevooroordeeld over zwarte mensen. In Zuid-Afrika krijgt hij te maken met rassendiscriminatie. Zo moet hij zijn tulband afdoen in de rechtszaal, wordt uit een eersteklas treincoupé gegooid en wordt hij in elkaar geslagen. Hij blijft geweldloos, maar informeert andere Zuid-Aziaten in Zuid-Afrika over hun rechten en plichten.

Gandhi wil in 1894 terug naar India, maar als hij hoort over een wetsvoorstel om Indiërs het stemrecht te ontnemen, blijft hij. Hij stelt petities op. De wet haalt het wel, maar hij krijgt aandacht van de pers. Hij werkt als advocaat en richt het Natal Indian Congress op, waarmee hij opkomt tegen armoede en het klassenstelsel en voor vrouwenrechten, verzoening van religies en etniciteiten en zelfbestuur. Hij eet eenvoudig en vastte lang als politiek protest. In 1897 wordt hij aangevallen en bijna gelyncht door een blanke menigte. Gandhi weigerde zijn aanvallers te vervolgen. 

Als de Britten een zoutbelasting willen opleggen, leidt Gandhi Indiërs in hun verzet met de 400 km lange Dandi-zoutmars in 1930. Ook roept hij de Britten op om India te verlaten in 1942. Hij wordt vaak gevangengezet, zowel in Zuid-Afrika als in India.

In 1947 maakt Groot-Brittannië India onafhankelijk en splitst het land in hindoeïstisch India en een islamitisch Pakistan. Vele hindoes, moslims en sikhs vluchten en geweld breekt uit. Gandhi start hongerstakingen om tegen het geweld. Sommige Indiërs vinden Gandhi’s wens om als hindoes en moslims samen te leven niet juist. Daarom word hij in 1948 vermoord. 

Tula Riguad

Tula wordt beschouwd als een van de belangrijkste vrijheidsstrijders van de Nederlandse Antillen. 

Tula leeft en werkt in slavernij op Curaçao. Hij  raakt geïnspireerd door de bevrijding van tot slaafgemaakten op de Franse kolonie Saint-Domingue (later Haïti). Uit onvrede over de verslechterde leef- en werkomstandigheden legt hij in 1795 met tientallen mede tot slaafgemaakten het werk neer en pleit hij voor vrijheid.  Onder zijn leiding trekken rond de tweeduizend slaven op naar de hoofdstad. Daar loopt de confrontatie uit op een gewapende strijd met het koloniale leger waarin de opstand wordt neergeslagen. Tula wordt door de Nederlandse autoriteiten gevangengenomen en ter dood veroordeeld; hij sterft een marteldood.

Zijn opstand wordt gezien als grote eerste stap in de vrijstelling van de zwarte bevolking van Curaçao. Tula wordt in 2010 uitgeroepen tot nationale held van Curaçao. In 2023 wordt hij officieel door de Nederlandse regering gerehabiliteerd. Sinds 1985 wordt jaarlijks op 17 augustus (op de Dia di lucha pa libertat) de opstand herdacht. Deze dag staat ook bekend als de Tulaherdenking.

Frida Kahlo

Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón (1907) was een Mexicaanse schilderes, bekend om haar (zelf)portretten, openlijke (bi)seksualiteit en inzet voor de inheemse Mexicaanse cultuur.

Kahlo raakt als kind verlamd door polio. Op 18-jarige leeftijd raakt ze gewond bij een busongeluk, wat haar levenslange pijn geeft. Omdat ze voor haar herstel maanden op bed moet liggen, houdt ze zichzelf bezig door een spiegel op het plafond te laten maken en zelfportretten te schilderen, vaak met een link naar haar chronische pijn. Ze vraagt kunstenaar Diego Rivera om feedback. Hij zei onder de indruk te zijn; hier begon hun relatie. 

Ze wordt lid van de postrevolutionaire Mexicayotl-beweging, die zich inzet voor het behoud van de inheemse Mexicaanse cultuur; haar moeder was immers gemengd inheems. Ook sluit ze zich aan bij de Mexicaanse Communistische Partij. Daar ontmoet ze Rivera opnieuw. Ze trouwen in 1929, maar hij is ontrouw, zelfs met haar zus. Kahlo heeft ook affaires met zowel mannen als vrouwen; ze is open over haar seksualiteit en draagt soms mannenpakken; dat is beide apart in deze tijd. 

Het koppel scheidt, maar hertrouwt weer snel. In deze periode ontwikkelt Kahlo haar artistieke stijl: deze bestaat uit veel zelfportretten en is geïnspireerd op de Mexicaanse volkscultuur en vraagstukken rond identiteit, postkolonialisme, gender, klasse en ras in Mexico. In 1938 krijgt ze haar eerste solotentoonstelling in New York en in 1939 in Parijs. Het Louvre koopt een schilderij van Kahlo en zo wordt ze de eerste Mexicaanse kunstenaar in hun collectie. In de jaren 1940 exposeert ze in Mexico en de VS en werkt ze als kunstdocente. Haar gezondheid gaat achteruit en ze overlijdt in 1954 op 47-jarige leeftijd. Daarna doneert Rivera hun huis en maakt er het Frida Kahlo-museum van, nu een van de best bezochte musea in Mexico Stad. 

Nasser Zefzafi

Nasser Zefzafi (1979) is een Riffijnse politiek activist uit Noord-Marokko.

Hij staat bekend als de leider van de “Hirak van het Rif”, een Berberse Riffijnse volksbeweging die streeft naar meer vrijheid, minder corruptie, banen voor jongeren, beter onderwijs, een hoogwaardig ziekenhuis voor kankerpatiënten en de afschaffing van de militarisering van de provincie in de Rif in Noord Marokko. 

De Hirak ontstaat uit protesten tegen de dood van visverkoper Mohsin Fikri. Hij wordt eind 2016 verpletterd in een vuilcontainer, nadat hij daarin gaat zitten uit protest tegen inbeslagname door de politie omdat Fikri geen smeergeld wil betalen. Bewoners uit de regio komen hiertegen in protest en worden snel gesteund door vele andere Marokkaanse steden. Deze worden in het begin toegelaten, maar gedurende de tijd steeds harder neergeslagen. Duizenden demonstranten worden opgepakt. Als Zefzafi zich in 2017 publiekelijk uitspreekt tegen een imam die zich tegen de protesten keert, wordt hij gearresteerd. Hij is met drie andere kopstukken veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf.